Vì sao giá yến sào chênh lệch lớn trên thị trường?
Giá yến sào trên thị trường có thể chênh lệch nhiều lần giữa các sản phẩm, dù cùng được tính trên một đơn vị khối lượng. Điều này khiến không ít người mua băn khoăn không biết đâu là mức giá hợp lý. Thực tế, giá của mỗi sản phẩm yến là kết quả của nhiều yếu tố cộng lại: quan hệ cung cầu, loại tổ, mức độ làm sạch, nguồn gốc, thời điểm khai thác, diễn biến xuất khẩu, chi phí sản xuất, uy tín của đơn vị bán và cả sự tác động của hàng giả. Chẳng hạn, giá tổ yến thô, nguyên liệu đầu vào của cả ngành, đã trải qua giai đoạn giảm mạnh trong vài năm gần đây theo phản ánh của nhiều cơ quan báo chí. Hiểu được những yếu tố này sẽ giúp người tiêu dùng đánh giá sản phẩm tỉnh táo hơn, đồng thời giúp người nuôi và doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Dưới đây là phân tích chi tiết từng nhóm yếu tố.
Cung cầu yến sào: yếu tố nền tảng quyết định mặt bằng giá
Cung cầu yến sào là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới mặt bằng giá yến sào. Về phía cung, số nhà yến cả nước tăng nhanh trong nhiều năm, lên khoảng 29.320 nhà vào năm 2024 theo số liệu được Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI tổng hợp. Khi nhiều nhà yến bước vào giai đoạn cho thu hoạch, lượng tổ yến đưa ra thị trường tăng lên. Theo báo Nông nghiệp và Môi trường tháng 7/2024, riêng tỉnh Kiên Giang cũ đã thu khoảng 13 tấn tổ yến trong sáu tháng đầu năm 2024, gần gấp đôi cùng kỳ. Bên cạnh nguồn trong nước, yến nhập khẩu cũng gây sức ép: báo Người Lao Động dẫn số liệu cho thấy tám tháng đầu năm 2024 có khoảng 460 tấn yến nhập về, gấp đôi cả năm 2023, trong khi sản lượng trong nước được ước khoảng 200 tấn mỗi năm. Về phía cầu, tiêu dùng nội địa tăng nhưng chưa theo kịp tốc độ tăng nguồn cung. Khi cung vượt cầu, giá nguyên liệu khó tránh khỏi xu hướng giảm.
Loại yến, hình dáng tổ và màu sắc
Không phải tổ yến nào cũng có giá như nhau. Trước hết là nguồn khai thác: yến đảo lấy từ hang đá tự nhiên có sản lượng hạn chế, việc khai thác nguy hiểm và tốn kém nên thường có giá cao hơn nhiều so với yến nhà. Thứ hai là màu sắc. Yến trắng chiếm phần lớn sản lượng, trong khi yến hồng và yến huyết hiếm hơn, được nhiều người ưa chuộng nên giá cao hơn đáng kể. Tuy nhiên, chính vì giá cao, dòng yến có màu cũng là đối tượng dễ bị làm giả bằng cách nhuộm. Thứ ba là hình dáng và kích thước tổ. Tổ nguyên vẹn, to, dày, sợi đều thường được xếp vào loại cao cấp. Tổ bị vỡ, tổ nhỏ, phần chân tổ hay yến vụn có giá thấp hơn dù thành phần dinh dưỡng không khác biệt nhiều. Nhiều người mua tổ đẹp để làm quà biếu, còn người dùng hằng ngày có thể chọn yến vụn, yến rút lông để tiết kiệm chi phí. Sự phân hạng này khiến cùng là yến nhưng giá có thể cách biệt nhiều lần.
Mức độ làm sạch: yến thô, sơ chế và yến tinh chế
Mức độ làm sạch là yếu tố thường khiến người mua bất ngờ khi so sánh giá. Tổ yến thô còn nguyên lông và tạp chất nên có giá thấp nhất tính trên mỗi kg. Khi chuyển sang yến sơ chế và yến tinh chế, sản phẩm phải qua nhiều công đoạn như ngâm, làm mềm, nhặt lông thủ công, định hình và sấy khô. Công đoạn nhặt lông đòi hỏi nhiều nhân công và tay nghề, trong khi một phần khối lượng bị hao hụt do loại bỏ lông, tạp chất và nước. Vì thế, cùng một lượng yến ban đầu, sản phẩm tinh chế thu được ít hơn nhưng có giá bán cao hơn đáng kể. Với sản phẩm chế biến sẵn như yến chưng, giá còn phụ thuộc vào tỷ lệ yến thực tế trong mỗi hũ, loại đường, nguyên liệu phối trộn và chi phí tiệt trùng. Do đó, khi so sánh giá, người mua cần so sánh các sản phẩm cùng mức độ làm sạch và cùng hàm lượng.
Nguồn gốc vùng nuôi và yếu tố mùa vụ
Nguồn gốc vùng nuôi cũng tác động đến giá. Yến từ những địa phương có truyền thống lâu năm, có chỉ dẫn hoặc nhãn hiệu tập thể được bảo hộ thường được người mua tin tưởng hơn và có thể bán với giá cao hơn. Bên cạnh đó là yếu tố mùa vụ và thời tiết. Sản lượng tổ phụ thuộc vào chu kỳ sinh sản của chim và nguồn côn trùng làm thức ăn. Báo Thanh Niên tháng 4/2026 ghi nhận một số nhà yến ở Gia Lai có sản lượng giảm khoảng 40% trong hai năm, với nguyên nhân được nêu gồm biến đổi khí hậu, thuốc bảo vệ thực vật làm giảm côn trùng và việc phát triển nhà yến ồ ạt vượt quá khả năng của đàn chim. Về phía tiêu dùng, nhu cầu thường tăng vào dịp lễ Tết, mùa quà biếu, khiến giá bán lẻ một số sản phẩm có thể nhích lên theo thời điểm.
Xuất khẩu tổ yến sang Trung Quốc và kỳ vọng về giá
Xuất khẩu tổ yến, đặc biệt sang Trung Quốc, là yếu tố được thị trường theo dõi sát. Trung Quốc được ước tính tiêu thụ khoảng 80% lượng yến của thế giới, vì vậy mỗi bước tiến trong việc mở cửa thị trường này đều tạo kỳ vọng về giá. Sau Nghị định thư ký ngày 9/11/2022 và lô hàng chính ngạch đầu tiên ngày 16/11/2023, Nghị định thư bổ sung ký ngày 15/4/2025 đã cho phép xuất khẩu cả tổ yến thô. Theo báo VietNamNet, đến tháng 4/2026 đã có 20 doanh nghiệp được phía Trung Quốc chấp thuận. Về lý thuyết, xuất khẩu chính ngạch giúp mở rộng đầu ra và hỗ trợ giá nguyên liệu. Tuy nhiên, chỉ những lô yến đáp ứng yêu cầu kiểm dịch, truy xuất và đến từ nhà yến đủ điều kiện mới được hưởng lợi trực tiếp. Hơn nữa, Việt Nam còn phải cạnh tranh với Indonesia, Malaysia, Thái Lan, những nước có sản lượng lớn. Vì vậy, tác động của xuất khẩu lên giá trong nước diễn ra từ từ và không đồng đều giữa các nhóm người nuôi.
Chi phí nuôi yến, sản xuất và thương hiệu
Chi phí nuôi yến là phần nền của giá thành. Theo báo Thanh Niên, tại Gia Lai, chi phí đầu tư nhà yến khoảng 3,5 triệu đồng mỗi mét vuông xây dựng và 1,2 triệu đồng mỗi mét vuông thiết bị, thường mất khoảng ba năm mới ổn định đàn và bắt đầu hoàn vốn. Ngoài chi phí xây dựng, người nuôi còn phải chi cho điện, thiết bị điều chỉnh nhiệt độ, độ ẩm, vệ sinh và bảo trì. Ở khâu sau, doanh nghiệp chế biến chịu thêm chi phí nhân công, nhà xưởng đạt chuẩn, kiểm nghiệm, công bố sản phẩm, bao bì, vận chuyển và bảo quản. Chi phí bán hàng như mặt bằng cửa hàng, chiết khấu đại lý, phí sàn thương mại điện tử và quảng cáo cũng chiếm tỷ trọng không nhỏ. Bên cạnh đó, thương hiệu là yếu tố tạo ra khác biệt về giá. Những đơn vị đầu tư vào quy trình, chứng nhận, truy xuất nguồn gốc và dịch vụ hậu mãi thường bán giá cao hơn, và người mua chấp nhận trả thêm cho sự an tâm.
Yến giả và hàng giá rẻ bất thường làm méo mó thị trường
Yến giả và sản phẩm kém chất lượng là yếu tố tiêu cực khiến giá trên thị trường bị méo mó. Khi các sản phẩm trộn tạp chất, tăng trọng hoặc có hàm lượng yến rất thấp được bán với giá rẻ, người tiêu dùng khó phân biệt sẽ có xu hướng so sánh và cho rằng sản phẩm thật đang bán quá đắt. Báo Người Lao Động năm 2025 phản ánh có gian hàng trực tuyến rao bán yến chưng chỉ khoảng 13.500 đồng mỗi hũ, trong khi giá yến thô khi đó vẫn ở mức 14 đến 15 triệu đồng mỗi kg. Với mức giá này, khó có thể đảm bảo hàm lượng yến như quảng cáo. Hệ quả là các đơn vị làm ăn nghiêm túc chịu áp lực phải giảm giá hoặc mất khách, còn niềm tin chung vào sản phẩm yến bị ảnh hưởng. Theo báo VietNamNet năm 2026, cơ quan quản lý cũng ghi nhận tình trạng làm nhái thương hiệu yến sào địa phương trên nền tảng số. Vì vậy, người mua nên cảnh giác với mức giá thấp bất thường so với mặt bằng chung.
Diễn biến giá yến thô gần đây và lưu ý cho người mua
Diễn biến giá yến thô vài năm gần đây phản ánh rõ tác động tổng hợp của các yếu tố trên. Theo báo Gia Lai, giá tổ yến thô tại địa phương từ khoảng 18 đến 20 triệu đồng mỗi kg năm 2023 đã giảm còn khoảng 11 đến 12 triệu đồng vào tháng 9/2024. Tháng 6/2025, báo Người Lao Động cho biết giá yến thô ở mức khoảng 14 đến 15 triệu đồng mỗi kg, thấp nhất khoảng 10 năm. Đến tháng 4/2026, báo Thanh Niên dẫn lời người nuôi tại Gia Lai cho biết giá yến thô từ mức 22 đến 25 triệu đồng mỗi kg trước đây nay chỉ còn 13 đến 15 triệu đồng. Các mức giá này chỉ mang tính tham khảo theo địa phương và thời điểm. Đáng chú ý, giá nguyên liệu giảm không đồng nghĩa giá yến sào thành phẩm giảm tương ứng, vì còn chi phí làm sạch, chế biến và phân phối. Khi mua, người tiêu dùng nên so sánh cùng loại, cùng độ sạch, ưu tiên nguồn gốc rõ ràng để có mức giá yến sào hợp lý.