Ngành yến sào Việt Nam bước vào giai đoạn mới
Xu hướng phát triển ngành yến sào trong những năm tới đang dịch chuyển rõ rệt từ tăng trưởng về số lượng sang nâng cao chất lượng và giá trị. Sau giai đoạn nhà yến mọc lên nhanh chóng, ngành yến sào Việt Nam hiện có khoảng 29.000 đến 30.000 nhà yến, sản lượng năm 2025 đạt 234,6 tấn yến thô theo số liệu của Cục Chăn nuôi và Thú y được báo chí dẫn lại. Theo báo Mekong ASEAN đầu năm 2026, sản lượng giai đoạn 2021 đến 2025 tăng bình quân khoảng 6% mỗi năm, và nghề nuôi yến có mặt tại 23 trong số 34 tỉnh, thành. Tuy nhiên, cơ quan quản lý cũng chỉ ra những điểm nghẽn như hệ thống truy xuất chưa hoàn thiện, chế biến sâu còn hạn chế và sự phát triển thiếu đồng bộ giữa các địa phương. Chính những điểm nghẽn này sẽ định hình hướng đi của ngành từ năm 2026 đến 2030. Dưới đây là những xu hướng nổi bật được rút ra từ chính sách và diễn biến thực tế gần đây.
Quy hoạch lại vùng nuôi, nhà yến rời khu dân cư
Xu hướng đầu tiên là siết chặt quy hoạch vùng nuôi chim yến. Nhiều địa phương đã chủ động xác định khu vực không được phép chăn nuôi và yêu cầu sắp xếp lại các nhà yến hiện hữu. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tháng 10/2025, Khánh Hòa ghi nhận 907 trong tổng số 1.425 nhà yến nằm trong khu vực không được phép chăn nuôi và đang triển khai phương án sắp xếp lại. Tháng 7/2026, An Giang cũng công bố quy định về các vùng cấm nuôi yến như khu di tích, trường học, bệnh viện, khu dân cư tập trung và khu công nghiệp. Song song, Nghị định 211/2026/NĐ-CP ban hành tháng 6/2026 đã quy định việc xử phạt vi phạm hành chính trong chăn nuôi, bao gồm các vi phạm liên quan đến nuôi chim yến như tiếng ồn từ loa dẫn dụ. Trong thời gian tới, nhà yến mới nhiều khả năng sẽ được xây ở khu vực quy hoạch riêng, xa dân cư, giúp giảm xung đột về tiếng ồn, môi trường và tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn.
Nuôi yến bền vững và bảo vệ quần thể chim yến
Xu hướng thứ hai là chuyển sang nuôi yến bền vững, lấy việc bảo vệ đàn chim làm nền tảng. Chim yến là tài sản chung của cả vùng, nên tình trạng săn bắt trái phép bằng lưới tàng hình hay bẫy đã được cơ quan chức năng cảnh báo là nguy cơ lớn đối với toàn ngành. Nhiều địa phương đang tăng cường kiểm tra và tháo dỡ phương tiện bẫy. Bên cạnh đó, công tác giám sát dịch bệnh được chú trọng hơn: theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, đến tháng 5/2025 đã có hơn 4.000 nhà yến tham gia chương trình giám sát an toàn dịch bệnh. Về kỹ thuật, người nuôi có xu hướng đầu tư bài bản hơn vào thiết kế nhà yến, kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và vệ sinh, thay vì chỉ tăng số lượng nhà. Việc khai thác tổ đúng thời điểm, không ảnh hưởng đến chu kỳ sinh sản, cũng được nhấn mạnh. Những thay đổi này giúp duy trì nguồn chim ổn định, yếu tố quyết định năng suất lâu dài của mỗi nhà yến.
Chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm yến
Xu hướng thứ ba là chuẩn hóa tiêu chuẩn chất lượng cho sản phẩm yến. Tại các diễn đàn chuyên ngành, doanh nghiệp và chuyên gia nhiều lần phản ánh rằng Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn quốc gia mang tính pháp lý rõ ràng cho tổ yến, nước yến và các chế phẩm từ yến, theo báo Pháp Luật TP.HCM. Khoảng trống này khiến thị trường khó phân định sản phẩm tốt và kém, tạo điều kiện cho hàng giả, hàng hàm lượng thấp tồn tại. Vì vậy, việc xây dựng tiêu chuẩn thống nhất về chỉ tiêu cảm quan, dinh dưỡng, an toàn và cách ghi hàm lượng yến được kỳ vọng sẽ sớm được đẩy mạnh. Hoạt động nghiên cứu khoa học cũng đi theo hướng này, chẳng hạn hội thảo về giá trị dinh dưỡng và phát triển bền vững yến sào Việt Nam do Hiệp hội Yến sào Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Thủ Dầu Một tổ chức đầu năm 2026. Khi có chuẩn chung, cả người tiêu dùng lẫn doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc đều được bảo vệ tốt hơn.
Số hóa và truy xuất nguồn gốc trở thành yêu cầu bắt buộc
Xu hướng thứ tư là số hóa và truy xuất nguồn gốc. Nếu trước đây truy xuất chủ yếu là lợi thế cạnh tranh, thì trong những năm tới, đây sẽ dần trở thành điều kiện để tham gia thị trường, đặc biệt là xuất khẩu. Để xuất khẩu chính ngạch, nhà yến và cơ sở chế biến phải được quản lý, cấp mã và giám sát theo yêu cầu của nước nhập khẩu. Ở thị trường trong nước, các giải pháp như mã QR theo từng lô, tem chống giả và ứng dụng công nghệ chuỗi khối đã được doanh nghiệp đề xuất nhằm giúp người tiêu dùng kiểm tra sản phẩm dễ dàng hơn. Một số địa phương cũng đang xây dựng cơ sở dữ liệu nhà yến để nắm chính xác số lượng, vị trí và sản lượng. Khi dữ liệu được chuẩn hóa, việc thống kê toàn ngành sẽ bớt chênh lệch như hiện nay, cơ quan quản lý có căn cứ hoạch định chính sách, còn người mua có thêm công cụ để phân biệt sản phẩm minh bạch với hàng trôi nổi.
Chế biến sâu và đa dạng hóa sản phẩm từ yến
Xu hướng thứ năm là đẩy mạnh chế biến sâu để nâng giá trị gia tăng. Hiện nay, phần lớn giá trị của yến vẫn nằm ở dạng tổ thô hoặc yến tinh chế, trong khi các sản phẩm chế biến mới chiếm tỷ lệ khiêm tốn. Trong thời gian tới, doanh nghiệp được dự báo sẽ đầu tư nhiều hơn vào công nghệ sơ chế, tiệt trùng và bảo quản để tạo ra sản phẩm tiện dụng, giữ được chất lượng lâu hơn. Theo báo Nông nghiệp và Môi trường năm 2025, một số đối tác Hàn Quốc đã đề xuất hợp tác phát triển sản phẩm kết hợp yến với sâm, đồng thời các dòng sản phẩm dành cho phụ nữ mang thai, trẻ em và người cao tuổi đang được ưa chuộng ở những thị trường khó tính. Xu hướng cá nhân hóa theo nhóm người dùng, bao bì nhỏ gọn và công thức ít đường cũng được nhiều đơn vị quan tâm. Tuy vậy, mọi sản phẩm mới đều cần tuân thủ quy định công bố, không quảng cáo quá mức về công dụng.
Xuất khẩu yến sào chính ngạch mở rộng
Xu hướng thứ sáu là xuất khẩu yến sào theo con đường chính ngạch ngày càng rộng mở. Sau Nghị định thư năm 2022 và lô hàng đầu tiên năm 2023, Nghị định thư ký ngày 15/4/2025 đã bổ sung tổ yến thô vào danh mục được phép xuất sang Trung Quốc, kèm các yêu cầu kỹ thuật như xử lý nhiệt để nhiệt độ tâm sản phẩm không dưới 70 độ C trong ít nhất 3,6 giây. Số doanh nghiệp được phía bạn phê duyệt đã tăng từ 13 vào tháng 5/2025 lên 20 vào tháng 4/2026, theo các báo chính thống. Dù vậy, lượng hàng thực xuất vẫn còn khiêm tốn so với tiềm năng, cho thấy dư địa tăng trưởng còn lớn nếu doanh nghiệp đáp ứng tốt yêu cầu kiểm dịch và chất lượng. Ngoài thị trường chủ lực, yến Việt cũng đang hướng tới Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Đài Loan. Trong những năm tới, đa dạng hóa thị trường sẽ là hướng đi quan trọng để giảm phụ thuộc vào một điểm đến duy nhất.
Thị trường nội địa minh bạch và chuyên nghiệp hơn
Xu hướng thứ bảy diễn ra ngay tại thị trường trong nước, nơi người tiêu dùng ngày càng thận trọng và đòi hỏi cao hơn. Những vụ việc liên quan đến sản phẩm yến giá rẻ bất thường, hàm lượng thấp hay hàng giả được báo chí phản ánh trong thời gian qua đã khiến nhiều người mua chuyển sang tìm hiểu kỹ nguồn gốc, kết quả kiểm nghiệm và thông tin nhà sản xuất trước khi quyết định. Điều này tạo áp lực buộc các đơn vị kinh doanh phải minh bạch hơn, đồng thời dần sàng lọc những cơ sở làm ăn chộp giật. Hiệp hội Yến sào Việt Nam cũng đã gửi kiến nghị tới các bộ, ngành về tăng cường quản lý thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Ở phía nguồn cung, mô hình liên kết giữa hộ nuôi, hợp tác xã và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ phổ biến hơn, giúp ổn định đầu ra, kiểm soát chất lượng nguyên liệu và giảm tình trạng bán lẻ tẻ, bị ép giá. Thị trường nội địa vì thế sẽ chuyên nghiệp hơn.
Thách thức và triển vọng ngành yến đến năm 2030
Dù triển vọng tích cực, xu hướng phát triển ngành yến sào vẫn đi kèm nhiều thách thức. Việt Nam là nước tham gia muộn, phải cạnh tranh với Indonesia, Malaysia và Thái Lan, những quốc gia có sản lượng lớn và chi phí sản xuất cạnh tranh hơn. Việc giá yến thô tại một số địa phương giảm mạnh năm 2024 cho thấy người nuôi dễ bị tổn thương khi nguồn cung tăng nhanh. Biến đổi khí hậu và vướng mắc pháp lý của nhiều nhà yến cũng cần thời gian để giải quyết. Về mục tiêu, cơ quan quản lý hướng tới sản lượng khoảng 350 đến 400 tấn mỗi năm vào năm 2030, và theo dự báo được báo chí dẫn lại, giá trị ngành có thể vượt một tỷ USD nếu mục tiêu này đạt được. Nhìn chung, xu hướng phát triển ngành yến sào giai đoạn tới xoay quanh bốn chữ: quy hoạch, chất lượng, minh bạch và giá trị gia tăng. Nắm bắt đúng xu hướng phát triển ngành yến sào sẽ giúp người nuôi, doanh nghiệp và người tiêu dùng có quyết định phù hợp.