Thị trường yến sào thu hút doanh nghiệp nhờ đâu?
Thị trường yến sào thu hút doanh nghiệp ngày càng rõ nét, từ các công ty thực phẩm, đồ uống cho tới nhà đầu tư mới bước chân vào lĩnh vực nông nghiệp. Theo lãnh đạo Cục Chăn nuôi và Thú y được báo VietNamNet dẫn lại vào tháng 7/2026, giá trị sản xuất của ngành yến năm 2025 ước khoảng 600 triệu USD, tương đương khoảng 15.000 tỷ đồng, với sản lượng 234,6 tấn yến thô. Đây là quy mô đáng kể đối với một ngành chỉ thực sự hình thành trong khoảng hai thập kỷ. Sức hút của ngành không đến từ một yếu tố đơn lẻ mà từ sự kết hợp giữa giá trị sản phẩm cao, nhu cầu tiêu dùng bền bỉ, cánh cửa xuất khẩu chính ngạch và dư địa lớn cho chế biến. Tuy nhiên, cơ hội kinh doanh yến sào luôn đi kèm những rủi ro không nhỏ. Bài viết dưới đây phân tích từ góc nhìn doanh nghiệp: đâu là động lực, đâu là rào cản và những thách thức nào cần tính đến trước khi tham gia.
Giá trị cao trên mỗi đơn vị sản phẩm và biên lợi nhuận
Lý do đầu tiên khiến doanh nghiệp quan tâm là giá trị trên mỗi kilogram sản phẩm rất cao so với phần lớn nông sản. Theo báo Người Lao Động tháng 6/2025, giá yến thô khi đó khoảng 14 đến 15 triệu đồng mỗi kg, mức thấp nhất trong khoảng mười năm, trong khi yến tinh chế được bán phổ biến ở mức 30 đến 40 triệu đồng, có loại lên tới khoảng 65 triệu đồng mỗi kg. Khoảng chênh này cho thấy các khâu làm sạch, phân loại, định hình và xây dựng thương hiệu có thể tạo ra phần giá trị gia tăng đáng kể. Dù vậy, không nên hiểu đơn giản rằng biên lợi nhuận luôn cao. Yến thô sau khi làm sạch bị hao hụt khối lượng, khâu nhặt lông đòi hỏi nhiều nhân công lành nghề, chi phí kiểm nghiệm, bao bì, vận chuyển và tiếp thị cũng không nhỏ. Vì vậy, lợi nhuận thực tế phụ thuộc lớn vào năng lực quản trị chi phí và khả năng định vị sản phẩm của từng đơn vị.
Nhu cầu tiêu dùng nội địa ổn định và đa dạng
Động lực thứ hai nằm ở nhu cầu trong nước. Người Việt từ lâu đã coi yến sào là thực phẩm bồi bổ dành cho người lớn tuổi, người mới ốm dậy, trẻ nhỏ và phụ nữ sau sinh, đồng thời là món quà biếu mang ý nghĩa trân trọng trong dịp lễ Tết, thăm hỏi hay tri ân đối tác. Khi thu nhập tăng và tầng lớp trung lưu mở rộng, yến sào dần rời khỏi vị trí món ăn xa xỉ để trở thành sản phẩm được mua thường xuyên hơn ở nhiều gia đình. Nhu cầu cũng phân hóa rõ: có người chuộng tổ yến tinh chế để tự chưng, có người cần sản phẩm uống liền tiện lợi, có khách hàng tìm hộp quà sang trọng. Sự đa dạng này cho phép doanh nghiệp lựa chọn phân khúc phù hợp với năng lực. Kênh bán hàng cũng mở rộng từ cửa hàng chuyên doanh, siêu thị, nhà thuốc sang thương mại điện tử và mạng xã hội, giúp doanh nghiệp mới tiếp cận khách hàng với chi phí ban đầu thấp hơn trước.
Cửa xuất khẩu chính ngạch sang thị trường lớn
Động lực thứ ba là xuất khẩu chính ngạch. Sau Nghị định thư ký ngày 9/11/2022, lô tổ yến chính ngạch đầu tiên của Việt Nam được xuất sang Trung Quốc ngày 16/11/2023. Ngày 15/4/2025, hai bên ký Nghị định thư bổ sung, cho phép xuất khẩu cả tổ yến thô. Đây là thị trường có quy mô tiêu thụ rất lớn: theo báo Công Thương được Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI dẫn lại, Trung Quốc nhập khẩu 557 tấn tổ yến trong năm 2023, tăng 23,4% so với năm trước. Theo VietNamNet, đến tháng 4/2026 đã có 20 doanh nghiệp Việt Nam được Hải quan Trung Quốc phê duyệt, và kim ngạch xuất khẩu của ngành được kỳ vọng ở mức khoảng 200 đến 300 triệu USD mỗi năm. Bên cạnh Trung Quốc, yến Việt còn hướng tới Hàn Quốc, Singapore, Malaysia và Đài Loan. Với doanh nghiệp, xuất khẩu chính ngạch không chỉ mở rộng đầu ra mà còn là tấm giấy chứng nhận năng lực, giúp nâng uy tín khi bán hàng ở cả thị trường trong nước.
Chế biến sâu mở ra dư địa gia tăng giá trị
Động lực thứ tư là khả năng gia tăng giá trị qua chế biến sâu. Trong nhiều năm, phần lớn yến Việt được giao dịch ở dạng tổ thô hoặc tinh chế, nên giá trị gia tăng chưa tương xứng tiềm năng. Khi thị trường chuyển dịch sang sản phẩm tiện lợi, doanh nghiệp có thể phát triển nhiều dòng hàng như yến chưng sẵn, nước yến, súp yến, cháo yến hay sản phẩm kết hợp với các nguyên liệu truyền thống. Mỗi dòng sản phẩm mới là một cơ hội tiếp cận nhóm khách hàng khác nhau. Theo báo Thanh Niên tháng 6/2026, có doanh nghiệp đầu ngành đã phát triển hơn 60 dòng sản phẩm và phân phối tới hơn 30 quốc gia, vùng lãnh thổ, cho thấy dư địa đa dạng hóa là có thật. Tuy nhiên, chế biến sâu đòi hỏi đầu tư dây chuyền, công nghệ tiệt trùng, phòng kiểm nghiệm và hệ thống quản lý chất lượng đạt chuẩn. Doanh nghiệp cũng phải công bố sản phẩm, ghi nhãn đúng quy định và không quảng cáo quá mức về công dụng.
Chính sách quản lý dần rõ ràng hơn
Động lực thứ năm đến từ việc khung chính sách ngày càng cụ thể. Hoạt động nuôi chim yến được điều chỉnh bởi Luật Chăn nuôi và các văn bản hướng dẫn, trong đó chính quyền cấp tỉnh xác định vùng nuôi phù hợp. Nhiều địa phương đã rà soát, công bố khu vực không được phép nuôi và yêu cầu sắp xếp lại nhà yến hiện hữu. Nghị định 211/2026/NĐ-CP ban hành ngày 24/6/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong chăn nuôi, có nội dung liên quan đến nuôi chim yến như sử dụng loa dẫn dụ, tiếng ồn hay săn bắt, dẫn dụ trái quy định. Về ghi nhãn, Nghị định 37/2026/NĐ-CP thay thế các quy định cũ từ ngày 23/1/2026. Với doanh nghiệp làm ăn bài bản, khung pháp lý rõ ràng giúp giảm cạnh tranh thiếu lành mạnh và tạo cơ sở để xây dựng vùng nguyên liệu hợp pháp. Cơ quan quản lý cũng đặt mục tiêu sản lượng khoảng 350 đến 400 tấn mỗi năm vào năm 2030, cho thấy ngành yến được định hướng phát triển lâu dài.
Rào cản gia nhập: thấp ở thương mại, cao ở chế biến
Rào cản gia nhập ngành yến không đồng đều giữa các khâu. Ở khâu thương mại, rào cản khá thấp: một đơn vị nhỏ có thể bắt đầu bằng việc làm đại lý, bán hàng trực tuyến hoặc phân phối sản phẩm tinh chế. Chính điều này khiến thị trường có rất nhiều người bán, cạnh tranh chủ yếu bằng giá, còn chất lượng khó đồng đều. Ngược lại, ở khâu chế biến sâu và xuất khẩu, rào cản cao hơn nhiều. Doanh nghiệp cần nhà xưởng đạt điều kiện an toàn thực phẩm, quy trình truy xuất nguồn gốc từ nhà yến, kiểm soát dịch bệnh, được cơ quan nước nhập khẩu đánh giá và cấp mã. Nguồn nguyên liệu hợp pháp cũng là điểm nghẽn: theo báo Công Thương năm 2024, trên 90% nhà yến khi đó chưa có giấy phép xây dựng, gây khó khăn cho việc chứng minh nguồn gốc tổ yến. Ngoài ra, xây dựng thương hiệu đủ tin cậy trong một thị trường nhiều hàng giả cần thời gian và nguồn lực. Doanh nghiệp mới nên đánh giá kỹ mình phù hợp với khâu nào.
Những thách thức ngành yến doanh nghiệp cần lường trước
Bên cạnh cơ hội, thách thức ngành yến là không nhỏ. Thứ nhất là hàng giả, hàng kém chất lượng. Tháng 6/2026, báo Người Lao Động đưa tin cơ quan công an tại Vĩnh Long phát hiện một cơ sở sản xuất hàng trăm nghìn sản phẩm nước yến không có thành phần yến thật, trong đó kết quả kiểm nghiệm 27 mẫu đều không phát hiện axit sialic. Những vụ việc như vậy làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng đối với cả ngành. Thứ hai là tình trạng mạo danh thương hiệu: báo Thanh Niên tháng 7/2026 ghi nhận 122 cơ sở sử dụng trái phép tên thương hiệu của một doanh nghiệp yến lớn và khoảng 280 tài khoản mạng xã hội, website giả mạo. Thứ ba là cạnh tranh quốc tế, khi Indonesia, Malaysia và Thái Lan đã có lợi thế từ sớm; báo Pháp Luật TP.HCM dẫn ý kiến cho rằng chi phí sản xuất trong nước cao hơn các nước khu vực từ 20% trở lên. Thứ tư là biến động giá nguyên liệu khi nguồn cung tăng nhanh.
Doanh nghiệp nên nhìn nhận cơ hội này như thế nào?
Tổng hợp các yếu tố trên, có thể thấy thị trường yến sào thu hút doanh nghiệp vì hội tụ giá trị sản phẩm cao, nhu cầu trong nước bền vững, cửa xuất khẩu chính ngạch và dư địa chế biến còn rộng. Tuy nhiên, đây không phải lĩnh vực dễ kiếm lời nhanh. Doanh nghiệp muốn tham gia bền vững nên xác định rõ vị trí của mình trong chuỗi giá trị, từ thu mua, sơ chế, chế biến đến phân phối hay xuất khẩu, rồi đầu tư tương xứng cho khâu đó. Việc kiểm soát nguồn nguyên liệu, đảm bảo nhà yến cung cấp hợp pháp, kiểm nghiệm định kỳ và minh bạch thông tin trên nhãn là nền tảng để tạo niềm tin. Khi được đầu tư nghiêm túc, cơ hội kinh doanh yến sào có thể mang lại hiệu quả lâu dài. Hiểu đúng lý do thị trường yến sào thu hút doanh nghiệp, cùng những rào cản đi kèm, giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định thận trọng và phù hợp hơn.