Thói quen sử dụng yến sào của người Việt: bức tranh chung
Thói quen sử dụng yến sào của người Việt đã thay đổi đáng kể trong khoảng hơn một thập kỷ qua. Nếu trước đây tổ yến gần như chỉ xuất hiện trong những dịp đặc biệt hoặc trong gia đình có điều kiện, thì nay sản phẩm này đã có mặt ở siêu thị, cửa hàng đặc sản, nhà thuốc và cả trên các sàn thương mại điện tử. Người tiêu dùng không chỉ mua tổ yến khô để tự chưng mà còn chọn yến chưng sẵn, nước yến đóng lon hay các món ăn chế biến từ yến. Mục đích sử dụng cũng đa dạng hơn, từ bồi bổ cho người lớn tuổi, chăm sóc người mới ốm dậy đến làm quà biếu trong dịp lễ Tết. Bài viết dưới đây phân tích cách người Việt đang dùng yến sào trong đời sống hằng ngày: ai là người dùng chính, dùng ở dạng nào, với tần suất ra sao, mua qua kênh nào và những xu hướng đáng chú ý. Đây là góc nhìn hữu ích cho cả người mua lẫn những ai đang kinh doanh trong ngành yến.
Từ sản vật quý hiếm đến thực phẩm quen thuộc hơn
Trong nhiều thế kỷ, yến sào gắn với hình ảnh sản vật tiến vua và những bữa tiệc sang trọng, bởi nguồn cung chủ yếu đến từ các hang đảo ven biển với sản lượng rất hạn chế. Bước ngoặt đến khi mô hình nhà nuôi yến phát triển mạnh. Theo số liệu được Báo Điện tử Chính phủ đăng tải năm 2025, cả nước có khoảng 29.320 cơ sở nuôi chim yến vào năm 2024, tăng gấp nhiều lần so với khoảng 8.300 cơ sở năm 2017, và sản lượng tổ yến năm 2024 ước đạt khoảng 270 tấn. Nguồn cung dồi dào hơn giúp giá thành dễ tiếp cận hơn với nhiều tầng lớp. Cùng lúc đó, thu nhập của người dân đô thị tăng lên và mối quan tâm đến sức khỏe ngày càng rõ nét, tạo điều kiện để yến sào bước vào bữa ăn của nhiều gia đình. Tuy vậy, với phần lớn người tiêu dùng, yến vẫn được xem là thực phẩm bồi bổ có giá trị, được dùng có chủ đích chứ chưa phải món ăn hằng ngày.
Tự chưng yến tại nhà: thói quen truyền thống vẫn được ưa chuộng
Mua tổ yến khô về tự ngâm, tự chưng vẫn là cách dùng phổ biến ở nhiều gia đình, đặc biệt với thế hệ trung niên và người lớn tuổi. Nhóm này thường tin rằng tự tay chế biến giúp kiểm soát được chất lượng, lượng yến và lượng đường trong mỗi chén. Món quen thuộc nhất là yến chưng đường phèn, bên cạnh các biến tấu như chưng cùng táo đỏ, hạt sen, kỷ tử, gừng hoặc nấu cháo yến, súp yến cho trẻ nhỏ và người bệnh. Người mua tổ yến khô thường lựa chọn giữa yến thô còn lông, yến rút lông và yến tinh chế. Yến thô có giá mềm hơn nhưng mất nhiều công nhặt lông, trong khi yến đã làm sạch tiện hơn và được nhiều gia đình bận rộn chọn. Một hộp yến khô thường được chia ra dùng trong vài tuần đến vài tháng, nên cách bảo quản nơi khô ráo, tránh ẩm là điều người dùng quan tâm. Thói quen này cho thấy người Việt vẫn đặt nặng yếu tố tự chủ và sự yên tâm khi sử dụng.
Yến chưng sẵn và nước yến: lựa chọn tiện lợi lên ngôi
Song song với cách dùng truyền thống, yến chưng sẵn đóng hũ và nước yến đóng lon đang ngày càng phổ biến, nhất là ở thành phố lớn. Người trẻ, dân văn phòng và các gia đình bận rộn ưa chuộng dạng sản phẩm này vì có thể dùng ngay, dễ mang theo và không mất thời gian sơ chế. Yến chưng sẵn thường có nhiều hương vị như đường phèn, ít đường, không đường, táo đỏ hạt sen hay nhân sâm, phù hợp với khẩu vị đa dạng. Nước yến đóng lon thì được nhiều người dùng như một loại đồ uống giải khát có tính bồi bổ. Tuy vậy, dạng tiện lợi cũng đặt ra câu hỏi lớn về hàm lượng yến thực tế. Báo Người Lao Động năm 2025 phản ánh trên sàn thương mại điện tử có loại yến chưng sẵn chỉ khoảng 13.500 đến 20.000 đồng mỗi hũ, mức giá khó tương xứng với giá trị nguyên liệu. Vì vậy, người tiêu dùng ngày càng chú ý đọc nhãn, xem tỷ lệ yến, thành phần phụ gia và nguồn gốc cơ sở sản xuất trước khi quyết định mua.
Tần suất và thời điểm dùng yến phổ biến hiện nay
Về tần suất, thói quen sử dụng yến sào của phần đông người Việt là không ăn mỗi ngày mà dùng theo đợt, thường vài lần mỗi tuần khi cần bồi bổ. Nhiều gia đình duy trì yến cho ông bà, cha mẹ như một thói quen chăm sóc lâu dài, trong khi người trẻ có xu hướng dùng theo giai đoạn, chẳng hạn mùa thi cử, thời gian làm việc cường độ cao hoặc sau khi ốm. Về thời điểm, buổi sáng khi bụng còn đói nhẹ và buổi tối trước giờ ngủ khoảng một tiếng là hai khung giờ được nhắc đến nhiều nhất. Với yến chưng sẵn, thời điểm dùng linh hoạt hơn, có thể là bữa phụ giữa giờ làm hay sau khi tập thể dục. Nhu cầu cũng thay đổi theo mùa, tăng rõ vào dịp cuối năm, Tết Nguyên đán, Trung thu và các ngày lễ tri ân. Cách dùng theo đợt này phản ánh tâm lý coi yến là thực phẩm hỗ trợ sức khỏe có chủ đích, gắn với những thời điểm cơ thể cần được chăm sóc nhiều hơn.
Bồi bổ sức khỏe và biếu tặng: hai động lực tiêu dùng yến sào
Nhìn vào hành vi mua sắm, có thể thấy tiêu dùng yến sào tại Việt Nam được thúc đẩy bởi hai động lực chính. Động lực thứ nhất là chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình. Người mua trong nhóm này quan tâm đến chất lượng, độ nguyên chất và giá trên mỗi lần dùng, thường mua lặp lại và gắn bó với nguồn cung quen thuộc. Động lực thứ hai là biếu tặng. Yến sào làm quà được xem là cách thể hiện sự quan tâm và trân trọng, phù hợp khi thăm người ốm, biếu ông bà cha mẹ, tặng thầy cô hay tri ân đối tác. Với nhóm này, hình thức hộp quà, sự sang trọng và độ uy tín của sản phẩm thường được đặt lên hàng đầu. Hai động lực này đôi khi đan xen: nhiều người nhận yến làm quà rồi dần hình thành thói quen tự mua dùng. Đối với người kinh doanh, việc hiểu rõ khách hàng đang mua để dùng hay để tặng giúp tư vấn đúng sản phẩm, đúng mức giá và đúng cách đóng gói.
Kênh mua yến sào của người tiêu dùng đang dịch chuyển
Kênh mua yến sào của người Việt ngày càng đa dạng. Cửa hàng đặc sản, cửa hàng chuyên yến và mua trực tiếp tại vùng nuôi yến vẫn là lựa chọn quen thuộc của những người muốn xem tận mắt, sờ tận tay sản phẩm. Siêu thị và chuỗi bán lẻ phù hợp với người mua yến chưng sẵn, nước yến hoặc hộp quà có sẵn. Bên cạnh đó, sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và các buổi bán hàng trực tiếp qua livestream đã trở thành kênh tiếp cận đáng kể, nhất là với người trẻ. Theo phản ánh của báo Người Lao Động, các sản phẩm yến được bán nhiều trên sàn thương mại điện tử và nền tảng video ngắn, song cũng chính tại đây xuất hiện không ít sản phẩm giá rẻ bất thường khiến người mua băn khoăn. Nhiều người vì thế chọn cách kết hợp: tìm hiểu thông tin và so sánh giá trên mạng, sau đó mua tại nơi có địa chỉ rõ ràng hoặc từ người quen giới thiệu. Niềm tin vẫn là yếu tố quyết định kênh mua trong ngành hàng này.
Những ngộ nhận thường gặp trong cách dùng yến sào
Dù phổ biến hơn, cách dùng yến sào của nhiều người vẫn còn một số ngộ nhận. Ngộ nhận thường gặp nhất là càng ăn nhiều càng tốt, dẫn đến việc dùng lượng lớn trong thời gian ngắn, vừa tốn kém vừa không mang lại lợi ích tương xứng. Một số người coi yến sào như thuốc chữa bệnh, trong khi thực chất đây là thực phẩm bồi bổ, không thay thế được điều trị y khoa hay chế độ ăn cân bằng. Nhiều gia đình cho trẻ nhỏ dùng yến quá sớm hoặc cho người có bệnh lý nền dùng mà không hỏi ý kiến bác sĩ. Có người chưng yến quá lâu ở nhiệt độ cao vì nghĩ như vậy sẽ chín kỹ hơn, trong khi cách chưng cách thủy vừa đủ thời gian được khuyến nghị rộng rãi hơn. Ngoài ra, thói quen chọn sản phẩm chỉ dựa vào giá rẻ cũng khiến người dùng dễ gặp hàng kém chất lượng. Hiểu đúng cách dùng yến sào giúp người tiêu dùng chi tiêu hợp lý và dùng sản phẩm an toàn hơn cho cả gia đình.
Xu hướng tiêu dùng yến sào của người Việt thời gian tới
Trong thời gian tới, thói quen sử dụng yến sào nhiều khả năng sẽ tiếp tục dịch chuyển theo hướng tiện lợi, minh bạch và cá nhân hóa. Các sản phẩm ít đường, không đường hoặc kết hợp với nguyên liệu tự nhiên được kỳ vọng thu hút người quan tâm đến cân nặng và đường huyết. Người tiêu dùng cũng ngày càng đòi hỏi thông tin rõ ràng về nguồn gốc, tỷ lệ yến và quy trình sản xuất, thay vì chỉ tin vào lời quảng cáo. Việc tổ yến Việt Nam được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc từ năm 2023 cũng góp phần nâng chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc trong ngành, qua đó tác động tích cực đến thị trường nội địa. Với người mua, đây là cơ hội có thêm nhiều lựa chọn tốt hơn. Với người kinh doanh, đây là tín hiệu cần đầu tư vào chất lượng thật và cách truyền thông trung thực. Nắm bắt đúng thói quen sử dụng yến sào của người Việt sẽ giúp cả hai phía đưa ra quyết định phù hợp và bền vững.