Thị trường yến sào thế giới: bức tranh tổng quan
Thị trường yến sào thế giới có một đặc điểm hiếm thấy: nguồn cung tập trung gần như hoàn toàn ở Đông Nam Á, trong khi nhu cầu lại dồn về Trung Quốc và các cộng đồng người Hoa trên khắp thế giới. Chim yến ăn được tổ sinh sống chủ yếu ở vùng khí hậu nhiệt đới quanh biển Đông và biển Java, vì vậy những quốc gia sản xuất yến sào lớn đều nằm trong khu vực này, gồm Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, cùng một số nước có sản lượng nhỏ hơn như Philippines, Campuchia và Myanmar. Ngược lại, thói quen dùng yến như món bồi bổ cao cấp gắn chặt với văn hóa ẩm thực Trung Hoa, nên dòng hàng chảy theo hướng từ phương Nam lên phương Bắc. Vì vậy, quy định của nước nhập khẩu lớn nhất tác động rất mạnh đến toàn ngành. Bài viết dưới đây tổng hợp số liệu được báo chí và cơ quan chính thống công bố để giúp bạn đọc hiểu rõ bức tranh chung, qua đó nhìn nhận khách quan cơ hội dành cho Việt Nam.
Indonesia: quốc gia dẫn đầu về sản lượng yến
Nói đến yến sào Indonesia là nói đến nhà cung cấp lớn nhất thế giới. Theo báo Nhân Dân đầu năm 2024, Indonesia có khoảng 150.000 nhà yến và chiếm khoảng 60% sản lượng toàn cầu. Lợi thế của nước này là diện tích rộng, khí hậu thuận lợi và kinh nghiệm nuôi yến lâu năm. Số liệu xuất khẩu cũng cho thấy quy mô vượt trội. Theo số liệu kiểm dịch được hãng thông tấn Antara dẫn lại, chỉ trong chín tháng đầu năm 2025, nước này đã xuất khẩu khoảng 894,86 tấn tổ yến tới nhiều nơi như Trung Quốc, Hồng Kông, Singapore, Mỹ và Hàn Quốc. Tháng 8/2026, Antara dẫn Cơ quan Thống kê Indonesia cho biết kim ngạch xuất khẩu tổ yến sang Trung Quốc trong nửa đầu năm 2026 đạt khoảng 172,15 triệu USD với 186,8 tấn, giảm khoảng 4% so với cùng kỳ, và Trung Quốc chiếm khoảng 80% tổng xuất khẩu yến của Indonesia. Dù vậy, quy mô lớn cũng đi kèm rủi ro, bởi một số lô hàng từng bị phía nhập khẩu trả về vì vấn đề tồn dư.
Malaysia và Thái Lan: hai đối thủ có bề dày kinh nghiệm
Sau Indonesia, Malaysia và Thái Lan là hai quốc gia sản xuất yến sào có vị thế vững chắc. Theo báo The Star, tháng 11/2025 Malaysia và Trung Quốc ký Nghị định thư mới về tổ yến, thay thế các văn bản từ năm 2012 và 2016. Nước này cho biết ngành yến có giá trị khoảng 2 đến 2,2 tỷ ringgit mỗi năm, riêng xuất khẩu sang Trung Quốc khoảng 1,5 tỷ ringgit, đồng thời hệ thống truy xuất quốc gia đang theo dõi hơn 15.000 nhà yến. Đáng chú ý, cuối năm 2024, Cục Thú y Malaysia từng phải tạm dừng xuất khẩu tổ yến sang Trung Quốc theo đề nghị của phía bạn do lo ngại bệnh Newcastle trên gia cầm, đến tháng 1/2025 mới nối lại. Với Thái Lan, theo trang tin chuyên ngành ChemLinked, nước này ký Nghị định thư về tổ yến với Trung Quốc từ tháng 9/2017. Các nguồn công bố tỷ trọng sản lượng của hai nước khác nhau, nhưng đều xếp họ vào nhóm dẫn đầu.
Quy mô thị trường: con số khác nhau giữa các nguồn
Quy mô thị trường yến sào thế giới là chủ đề có nhiều con số chênh lệch, nên cần đọc kèm nguồn và thời điểm. Một bài tổng hợp đăng trên trang của Trung tâm WTO và Hội nhập thuộc VCCI năm 2023 dẫn ước tính thị trường toàn cầu khoảng 5 tỷ USD với sản lượng khoảng 2.800 tấn mỗi năm, trong đó phần của Indonesia khoảng 1.600 tấn, Malaysia khoảng 590 tấn, Thái Lan khoảng 390 tấn và Việt Nam khoảng 120 tấn. Về tỷ trọng sản lượng, báo Nhân Dân năm 2024 lại nêu Indonesia chiếm khoảng 60%, Thái Lan khoảng 20%, Malaysia khoảng 7%, phần còn lại khoảng 13% thuộc Việt Nam, Philippines, Campuchia và Myanmar. Về phía cầu, nhiều cơ quan trong nước cùng nhận định Trung Quốc chiếm khoảng 80% lượng tiêu thụ yến sào toàn cầu. Sự khác biệt chủ yếu do nhà yến phần lớn thuộc hộ gia đình, thống kê chưa đầy đủ và lượng hàng qua kênh không chính thức khó xác định. Vì vậy, các con số trên nên được hiểu là ước tính để tham khảo xu hướng.
Trung Quốc: trung tâm tiêu thụ yến sào lớn nhất
Trong bản đồ tiêu thụ yến sào, Trung Quốc giữ vai trò trung tâm. Theo Cục Thú y trước đây, nay là Cục Chăn nuôi và Thú y, Trung Quốc chiếm hơn 80% lượng tiêu thụ tổ yến toàn cầu. Báo Việt Nam News năm 2024 cho biết nước này nhập khẩu khoảng 557 tấn tổ yến trong năm 2023, tăng khoảng 23,4% so với năm trước, và riêng quý 1/2024 đã nhập khoảng 145 tấn. Một số báo trong nước dẫn ước tính cao hơn nhiều, trên 2.000 tấn mỗi năm, cho thấy lượng hàng thực tế có thể lớn hơn số liệu chính ngạch. Một điểm quan trọng là từ năm 2012, Trung Quốc siết việc mang hoặc gửi tổ yến qua đường cá nhân vào nội địa, trừ sản phẩm đóng hộp, theo thông tin của Chính quyền Đặc khu Hồng Kông. Điều đó khiến con đường nhập khẩu chính ngạch, gắn với Nghị định thư và đăng ký doanh nghiệp, ngày càng trở thành lối đi bắt buộc với các nước xuất khẩu muốn tiếp cận thị trường này một cách lâu dài.
Hồng Kông, Singapore, Mỹ và cộng đồng người Hoa
Ngoài Trung Quốc đại lục, tiêu thụ yến sào còn tập trung ở những nơi có đông cộng đồng người Hoa. Hồng Kông là trung tâm thương mại lâu đời, vừa tiêu dùng vừa sơ chế và tái xuất; theo Chính quyền Đặc khu, toàn bộ tổ yến thô tại đây đều là hàng nhập khẩu. Số liệu của Antara cũng cho thấy trong nửa đầu năm 2026, Hồng Kông và Singapore lần lượt là điểm đến lớn tiếp theo của yến Indonesia sau Trung Quốc, với khoảng 15,7 triệu USD và 10 triệu USD. Đài Loan và Ma Cao cũng có thói quen dùng yến lâu đời. Tại Mỹ, Canada, Úc và châu Âu, nhu cầu chủ yếu đến từ cộng đồng người Hoa và người gốc Á, thường mua tại các khu phố Á Đông hoặc qua kênh trực tuyến. Quy mô nhỏ hơn Trung Quốc nhưng sức mua tốt. Dù vậy, tổ yến là sản phẩm có nguồn gốc từ chim nên thường chịu kiểm soát thú y chặt chẽ, doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ quy định của từng nước trước khi xuất hàng.
Vị thế yến sào Việt Nam trên bản đồ thế giới
Xét về sản lượng, vị thế yến sào Việt Nam vẫn khiêm tốn so với Indonesia, Malaysia và Thái Lan. Theo Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, cả nước có 29.320 nhà yến năm 2024 với sản lượng khoảng 270 tấn, còn Cục Chăn nuôi và Thú y cho biết sản lượng năm 2025 đạt 234,6 tấn yến thô. Theo VietNamNet tháng 7/2026, Cục này ước tính giá trị sản xuất của ngành khoảng 600 triệu USD mỗi năm. Điểm mạnh của Việt Nam nằm ở chất lượng và danh tiếng: yến đảo Khánh Hòa từ lâu được giới tiêu dùng Trung Hoa biết đến, còn yến Việt nói chung được báo VTV năm 2023 nhận định có chất lượng tốt so với khu vực. Về tiếp cận thị trường, Việt Nam là nước đi sau, khi Nghị định thư với Trung Quốc chỉ được ký năm 2022, muộn hơn khoảng một thập kỷ so với Malaysia và Indonesia theo báo Mekong ASEAN. Đến tháng 4/2026, đã có 20 doanh nghiệp Việt Nam được phía Trung Quốc phê duyệt xuất khẩu, theo VietNamNet. Yến Việt vẫn đang xây dựng chỗ đứng.
Cơ hội cho Việt Nam trên thị trường quốc tế
Dù đi sau, yến Việt đang có nhiều cơ hội để mở rộng thị phần. Thứ nhất, hành lang pháp lý với thị trường lớn nhất đã được mở: sau Nghị định thư năm 2022 và lô hàng chính ngạch đầu tiên tháng 11/2023, Nghị định thư ký ngày 15/4/2025 đã bổ sung tổ yến thô, giúp cả người nuôi lẫn doanh nghiệp sơ chế có thêm đầu ra. Thứ hai, sản lượng trong nước còn dư địa tăng, với mục tiêu khoảng 350 đến 400 tấn mỗi năm vào năm 2030 theo định hướng của cơ quan quản lý. Thứ ba, vị trí địa lý gần Trung Quốc giúp rút ngắn thời gian vận chuyển, thuận lợi cho sản phẩm cần bảo quản tốt. Thứ tư, khi các nước dẫn đầu từng gặp sự cố như lô hàng bị trả về hay tạm dừng xuất khẩu, nhà nhập khẩu có động lực đa dạng hóa nguồn cung. Ngoài ra, xuất khẩu yến sào sang Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan và cộng đồng người Việt, người Hoa ở nước ngoài cũng đáng cân nhắc.
Thách thức và hướng đi cho yến sào Việt Nam
Bên cạnh cơ hội, yến Việt phải đối mặt không ít thách thức khi tham gia thị trường yến sào thế giới. Trước hết là cạnh tranh về giá và nhận diện, vì theo báo Việt Nam News, người tiêu dùng Trung Quốc chủ yếu mới biết đến yến Khánh Hòa, trong khi sản phẩm của Indonesia, Malaysia, Thái Lan đã quen thuộc từ lâu. Thứ hai là quy mô nhà yến phân tán, nhiều nhà nằm trong khu dân cư hoặc chưa hoàn thiện hồ sơ, gây khó cho việc đăng ký và truy xuất nguồn gốc. Thứ ba là yêu cầu kiểm dịch, an toàn thực phẩm ngày càng khắt khe, chỉ một sự cố cũng có thể làm gián đoạn cả ngành. Thứ tư là tình trạng hàng giả, gian lận xuất xứ làm ảnh hưởng uy tín chung. Để nâng tầm vị thế, ngành cần quy hoạch vùng nuôi, chuẩn hóa chất lượng, minh bạch dữ liệu và xây dựng thương hiệu quốc gia. Hiểu rõ thị trường yến sào thế giới giúp doanh nghiệp Việt chọn đúng hướng và đi đường dài.